marathi agri agricultural news ground water level decrease pune maharashtra | Agrowon

पुणे विभागातील १७०० गावांमधील भूजल पातळी एक मीटरने खालवली

टीम अॅग्रोवन
गुरुवार, 12 डिसेंबर 2019

पुणे विभागातील पुणे, सातारा, सांगली, कोल्हापूर भागांत अनेक ठिकाणी जोरदार पाऊस झाला. मात्र पूर्व भागात कमी पाऊस होता. त्यामुळे भूजलपातळी वाढली नसल्याचे अभ्यासाअंती दिसून आले. येत्या उन्हाळ्यात या भागात तीव्र पाणीटंचाई जाणवेल. त्यामुळे या भागातील नागरिकांनी पाण्याचा काटकसरीने वापर करण्याची गरज आहे. 
- मिलिंद देशपांडे, विभागीय उपसंचालक, भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणा, पुणे .

पुणे  ः यंदा मुबलक प्रमाणात पाऊस झाला असला, तरी अधिक उपसा होत असल्याने त्याचा परिणाम भूजल पातळीवर झाला आहे. भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणेने नुकत्याच केलेल्या सर्वेक्षणातून पुणे विभागातील सातारा, सांगली, सोलापूर, पुणे, कोल्हापूर जिल्ह्यांतील एक हजार ७८८ गावांमधील भूजल पातळी एक मीटरने खालावली असल्याचे स्पष्ट झाले आहे.

गेल्या वर्षी पुणे विभागात कमी पावसामुळे सुमारे दोन हजार २५८ गावांमध्ये एक मीटरने भूजल पातळी खोल असल्याचे समोर आले होते. त्यामुळे या गावांमध्ये मोठ्या प्रमाणात पाणीटंचाई भासली होती. गेल्या वर्षीच्या तुलनेत चालू वर्षी चांगला पाऊस झाल्याने टंचाईग्रस्त गावांच्या संख्येत घट झाली आहे. मात्र चांगला पाऊस झाला असला तरी पाणी उपसा अधिक होत आहे. त्यामुळे पाणीपातळी झपाट्याने खोल जात आहे. 

पावसाच्या खंडाचा परिणाम 
पुणे विभागात जून ते सप्टेंबर महिन्यात पडलेल्या पावसाचा भूजल सर्वेक्षण विकास यंत्रणेने तुलनात्मक अभ्यास केला. त्यामध्ये विभागातील एकूण ५७ तालुक्यांपैकी ४ तालुक्यांतील भूजल पातळीत ० ते २० टक्के घट आढळून आली. २ तालुक्यांत २० ते ३० टक्के, ३ तालुक्यांत ३० ते ५० टक्के घट आढळून आली. सात तालुक्यांत ५० टक्क्यांपेक्षा जास्त भूजल पातळीत घट आढळून आली. भूजल पातळीत शून्य ते एक मीटरने घट आढळून आलेल्या गावात पाणीटंचाईची शक्यता कमी असून, ती नियंत्रित ठेवण्यासारखी असते. शासन निर्णयातील निकषानुसार पर्जन्यमानामध्ये वीस टक्क्यांपेक्षा कमी तूट असलेल्या गावात पाणीटंचाई भासण्याची शक्यता नसते. मात्र पडलेल्या पावसाचा अभ्यास केल्यास विभागातील बहुतांशी तालुक्यात पावसाने सरासरीही गाठली नसल्याचे आढळून येते. 

विहिरींच्या नोंदी ठरल्या महत्त्वाच्या 
जून ते सप्टेंबर या कालावधीत झालेल्या पावसामुळे भूजल पातळी किती वाढली यांचे सर्वेक्षण भूजल विकास यंत्रणा करते. यंदाही विभागातील स्थिर भूजल पातळीच्या पाणलोट क्षेत्रनिहाय निश्‍चित केलेल्या निरीक्षण विहिरींच्या नोंदी घेण्यात आल्या होत्या. त्या निरीक्षण विहिरीतील पाणीपातळीचा मागील पाच वर्षांतील आॅक्टोबर महिन्यातील सरासरी भूजल पातळीशी तुलनात्मक अभ्यास करण्यात आला आहे. त्यानुसार विभागातील एकूण ५७ तालुक्यांपैकी ५२ तालुक्यांतील एक हजार ७८८ गावांत भूजल पातळीमध्ये एक मीटरपेक्षा जास्त घट आढळून आली आहे. ५८२ गावांमध्ये तीन मीटरपेक्षा जास्त, ४१९ गावांमध्ये दोन ते तीन मीटर, ७८७ गावांमध्ये एक ते दोन मीटर एवढी घट आढळून आली असल्याचे दिसून आले.

सरकारला उचलावी लागणार ठोस पावले
मागील चार ते पाच वर्षांपूर्वी पाणीटंचाईने उग्र रूप धारण केले होते. त्या वेळी भूजलपातळी वाढविण्यासाठी सरकारने जलयुक्त शिवार अभियानासारखी योजना राबवून राज्यातील ओढे, नाल्यांचे खोलीकरण व रुंदीकरण केले. तसेच नद्या, प्रकल्पांमधील गाळ उपसा करण्यात आला. त्यामुळे भूजल पातळी वाढण्यास मदत झाली.

चालू वर्षी सुरुवातीला पुणे, सातारा, कोल्हापूरचा पश्‍चिम पट्टा वगळता उर्वरित भागात अत्यंत कमी पाऊस पडला. त्यानंतर आॅगस्ट, सप्टेंबर व आॅक्टोबरमध्ये मुबलक पाऊस झाल्याने भूजल पातळी काही प्रमाणात वाढली असून, टंचाईग्रस्त गावांच्या संख्येत घट होण्यास मदत झाली आहे, तरीही पुणे विभागातील एक हजार ७८८ गावामध्ये एकमीटर पेक्षा खोल पाणीपातळी गेली आहे. भविष्यात पाणीटंचाई भासू यासाठी आतापासून सरकारला ठोस पावले उचलावी लागणार आहेत. 
 


इतर ताज्या घडामोडी
माणसाचे प्राचीन पूर्वज खात झाडांचे कठीण...माणसांच्या प्राचीन पूर्वजांच्या आहारामध्ये...
प्लॅस्टिकच्या सूक्ष्मकणांचे खेकड्यांवर...सागरी किनाऱ्यावरील वाळूतील प्रौढ खेकड्यांच्या...
वस्तू खरेदीची बिले पंचायत समित्यांना...पुणे  : जिल्हा परिषदेकडून वैयक्तिक लाभ...
जैवविविधता नोंदणीसाठी धावपळपुणे: राज्यातील खेडोपाड्यांसह शहरांमध्ये असलेल्या...
नगर जिल्ह्यात कांदा दरात चढउतार; शेतकरी...नगर  ः जिल्ह्यात मागील महिन्यात कांद्याला...
नांदेड, परभणी, हिंगोलीत साडेबारा लाख...नांदेड : नांदेड, परभणी, हिंगोली जिल्ह्यांत...
सातारा जिल्ह्यातील शेतकरी सौर...सातारा  : महावितरण कंपनीकडून कृषी पंपाच्या...
मूर्तिजापूरमध्ये कृषी अधिकारी पोचले...अकोला  ः शेतकरी विविध प्रकारची पिके घेऊन...
औरंगाबाद जिल्ह्यात शेती आधारित उद्योग,...औरंगाबाद  : जिल्ह्याचा पालकमंत्री व...
नाशिक जिल्ह्यात रब्बीची एक लाख १५ हजार...नाशिक  : जिल्ह्यात रब्बी हंगामात एकूण १ लाख...
यवतमाळमध्ये ‘आधार’अभावी थकले कापूस...यवतमाळ  ः कापूस चुकाऱ्यासाठी बॅंक खाते आधार...
जळगाव जिल्ह्यात युरियाचा साठा संपला !जळगाव  ः खतांच्या वापरात आघाडीवर असलेल्या...
राजापुरात पावणेदोनशे क्विंटल भात खरेदीराजापूर, जि. रत्नागिरी  ः राजापूर तालुका...
पोल्ट्री सुरू करायचीय, नक्की वाचा......विमलताई या गावातील समाजकार्यास वाहून घेतलेल्या...
या आठवड्यात ढगाळ, थंड, कोरडे हवामान...महाराष्ट्राच्या मध्य भागावर पूर्व व पश्‍चिम...
सकस चाऱ्या‍साठी बीएचएन - १० संकरित...महाग खुराकातील काही भाग स्वस्त चाऱ्या‍मधून देणे...
माथाडी कामगारांच्या प्रश्‍नांसाठी लवकरच...पुणे  ः माथाडी आणि कामगार कायदा गुंतागुंतीचा...
नगर, नाशिकला पुढील वर्षी ऊसदरात फटका ?नगर ः नगर, नाशिकसह राज्याच्या अनेक भागांत उशिरा...
धरण कालवा सल्लागार समितीची आज नगरला बैठकनगर  : मुळा, भंडारदरा व निळवंडे धरणांच्या...
परभणीत मूग, उडदाचा पीकविमा परतावा मंजूरपरभणी  ः पंतप्रधान पीकविमा योजनेअंतर्गत खरीप...