Oil seed Production: देशात तेलबिया उत्पादन का वाढलं नाही?

भारतात दरवर्षी २३० ते २३५ लाख टन खाद्यतेलाचा (Edible Oil) वापर होतो. मात्र त्यापैकी तब्बल ६५ टक्के गरज ही आयातीतून (Import) भागविली जाते.
Oil seed Production
Oil seed ProductionAgrowon

पुणेः भारतात खाद्यतेलाची (Oil seed) मागणी ज्या प्रमाणात वाढली त्यानुसार उत्पादन वाढलं नाही. जगात मागील दशकात तेलबिया उत्पादन वाढीचा वार्षिक दर २.९ टक्के होता. भारतात मात्र हाच दर १.९४ टक्क्यांवर रेंगाळत राहीला. त्यामुळं खाद्यतेल आयातीवर अवलंबून राहावं लागते. वाढत्या लोकसंख्येला खाद्यतेल (Edible Oil) पुरविण्यासाठी उत्पादनात आत्मनिर्भर होणे भारताला आता आवश्यक बनल्याचं मत व्यक्त होत आहे.

भारतात दरवर्षी २३० ते २३५ लाख टन खाद्यतेलाचा (Edible Oil) वापर होतो. मात्र त्यापैकी तब्बल ६५ टक्के गरज ही आयातीतून भागविली जाते. २०२१-२२ या आर्थिक वर्षात १२९ लाख टन खाद्यतेल भारताने आयात केले. तर २०२०-२१ मधील आयात १३१ लाख टनांपर्यंत झाली होती. मात्र आयातीवरील खर्च वाढला.

२०२०-२१ मध्ये खाद्यतेल आयातीवरील खर्च जवळपास ७५ हजार कोटी होता. मात्र कोरोना आणि रशिया-युक्रेन युद्धामुळे मागील वर्षात खाद्यतेलाच्या दरात मोठी तेजी होती. त्यामुळे आयातीवरील खर्च २०२१-२२ मध्ये २ लाख कोटींवर पोचल्याचा अंदाज तेल उद्योगातून व्यक्त होत आहे.

सध्या आयातीसाठी मोठा खर्च करावा लागतो. हा खर्च कमी करण्यासाठी सरकार प्रयत्न करत असल्याचाही आव आणते. मात्र प्रत्यक्ष धोरणं उलट असतात. परिणामी मागील दहा वर्षांत तेलबिया उत्पादन अपेक्षेप्रमाणे वाढले नाही. भौगोलिक वातावरण, सरकारची धोरणं, शेतकऱ्यांना मिळणारा कमी दर या कारणांमुळे तेलबियांचा पेरा जास्त वाढला नाही. तसेच पीक उत्पादकतेत अल्प वाढ, बियाणे बदलाचे कमी प्रमाण, शेतीत आधुनिक यंत्रांचा कमी वापर आणि इतर नगदी पिकांतून मिळणारे उत्पन्न यामुळेही तेलबिया पिकांची पेरणी देशात वाढू शकली नाही.

भारतातील तेलबिया (Oil seed Production)उत्पादन वाढ जागाच्या सरासरीच्या तुलनेत कमी आहे. जगातील अनेक देशांत २०११-१२ ते २०२०-२१ या काळात तेलबिया उत्पादन वाढले. त्यामुळे जागतिक तेलबिया उत्पादन वाढीचा वार्षिक दर हा २.९ टक्क्यांवर पोचला. मात्र भारतात हाच दर १.९४ टक्क्यांवर रेगाळतोय. म्हणजेच भारतातील तेलबिया उत्पादन वाढ एक टक्क्याने कमी आहे. देशात २०११-१२ पर्यंत तेलबिया पिकांखालील क्षेत्र २६.३ लाख हेक्टरने वाढले होते. तर २०२०-२१ पर्यंत क्षेत्रवाढ २८.८ लाख हेक्टरवर पोचली.

देशातील प्रतिहेक्टरी उत्पादकता ११९३ किलोवर होती, ती १२५४ किलोपर्यंत वाढली. तर तेलबिया उत्पादन २९८ लाख टनांवरून ३६१ लाख टनांपर्यंत वाढले. परंतु दुसरीकडे जागतिक उत्पादन वाढीचा वार्षिक दर हा २.९ टक्के होता. जागतिक उत्पादनातील वाढ ४४७ दशलक्ष टनांवरून ६०७ दशलक्ष टनांपर्यंत पोचली. भारताच्या तुलनेत ही वाढ जवळपास दीडपट होती.

भारताची लोकसंख्या गतीने वाढत आहे. २०११ मध्ये १२२ कोटी लोकसंख्या होती. ती २०३१ पर्यंत १५५ लाख कोटींपर्यंत पोचण्याचा अंदाज आहे. तर देशातील शहरी लोकसंख्येचे प्रमाण सध्या ३१ टक्के आहे. ते ४० टक्क्यांपर्यंत वाढू शकते. शहरीकरण वाढल्यास लोकांच्या खानपानाच्या सवयी बदलतात. लोक पारंपरिक पदार्थांकडून प्रक्रियुक्त अन्नाकडे वळतात. त्यामुळे देशात खाद्यतेलाचा वापर वाढेल.

दुसरीकडे देशातील प्रतिव्यक्ती उत्पन्नही वाढले. परिणामी लोकांची मागणी वाढली. त्यामुळे देशात खाद्यतेल उत्पादन वाढविणे आवश्यक आहे. भारत खाद्यतेल आयतीसाठी ज्या प्रमाणात इतर देशांवर अवलंबून आहे ते देशाच्या हितासाठी योग्य नाही. त्यामुळे भारत खाद्यतेलात स्वयंपूर्ण झाल्यास आर्थिक, राजकीय आणि भौगोलिकदृष्ट्या फायदेशीर ठरेल.

Read the latest agriculture news in Marathi and watch Agriculture videos on Agrowon. Get the latest updates on Market Intelligence, Market updates, Bazar Bhav, Agriculture Jugad, and Farmer Success Stories.

ताज्या घडामोडींसाठी फेसबुक, ट्विटर, इन्स्टाग्राम आणि टेलिग्रामवर आम्हाला फॉलो करा. तसेच, ॲग्रोवनच्या यूट्यूब चॅनेलला आजच सबस्क्राइब करा.

Related Stories

No stories found.
Agrowon
www.agrowon.com