agriculture news in marathi, importance of shednet and pollyhouse in flower production | Agrowon

दर्जेदार फुलांच्या उत्पादनासाठी... 
डॉ. राजेंद्र हसुरे, डॉ. दिलीप पवार
गुरुवार, 10 मे 2018

परदेशी बाजारपेठेत लांब दांड्याच्या फुलांना मागणी वाढू लागली आहे. फुलांच्या उत्पादनाबरोबरच गुणवत्तेसही महत्त्व आहे. पिकांचे गुणवत्तापूर्ण व जास्तीत जास्त उत्पादन मिळण्यासाठी हरितगृहाचा वापर फायदेशीर आहे. नियंत्रित वातावरणातील शेती पारंपरिक शेतीपेक्षा आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर ठरते. 

परदेशी बाजारपेठेत लांब दांड्याच्या फुलांना मागणी वाढू लागली आहे. फुलांच्या उत्पादनाबरोबरच गुणवत्तेसही महत्त्व आहे. पिकांचे गुणवत्तापूर्ण व जास्तीत जास्त उत्पादन मिळण्यासाठी हरितगृहाचा वापर फायदेशीर आहे. नियंत्रित वातावरणातील शेती पारंपरिक शेतीपेक्षा आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर ठरते. 

हरितगृहात मुख्यत्वे गुलाब, जरबेरा आणि कार्नेशन या फुलपिकांची लागवड केली जाते. महात्मा फुले कृषी विद्यापीठाने केलेल्या संशोधनानुसार पारंपरिक पद्धतीपेक्षा हरितगृहातील लागवडीपासून पिकांचे ३४ ते ९७ टक्के इतके अधिक उत्पादन मिळते; तसेच उत्पादित मालाची गुणवत्तासुद्धा लक्षणीयरीत्या वाढते, असे सिद्ध झाले आहे. हरितगृहाप्रमाणेच शेडनेटगृहाचाही नियंत्रित वातावरणातील पीक उत्पादनासाठी होतो. 

हरितगृह 
वनस्पतींच्या वाढीसाठी तापमान, आर्द्रता, सूर्यप्रकाशाची तीव्रता व कार्बन डाय ऑक्‍साईड यांचे योग्य प्रमाण आवश्‍यक असते. या सर्व घटकांचे ज्याठिकाणी कृत्रिमरीत्या नियंत्रण केले जाते.

हरितगृहासाठी वापरले जाणारे आवरण : 
हरितगृहासाठी पॉलिइथिलिन, पॉलिव्हिनील क्‍लोराइड (पीव्हीसी), फायबर, ग्लास, अॅक्रेलिक, पॉलिकार्बोनेट इत्यादींचा वापर केला जातो.  पॉलिइथिलिन फिल्मची किंमत कमी असल्यामुळे सर्व साधारणपणे त्याचा सर्वाधिक वापर केला जातो. ही फिल्म अतिनील किरण प्रतिबंधक  असून, तिची जाडी २००० मायक्रॉन इतकी असते. तिचे आयुष्यमान ३ ते ४ वर्षे इतके असते.

प्रकार : 
हरितगृहातील वातावरण नियंत्रण आणि उभारणी यानुसार हरितगृहाचे तीन प्रकार पडतात.
१)  नैसर्गिक वायूविजन असलेले कमी खर्चाचे हरितगृह :
या हरितगृहाचा सांगाडा लाकडी खांब किंवा बांबूपासून करता येतो. त्यामुळे खर्च तुलनेने कमी येतो; मात्र हरितगृहाचे आयुष्यमानही कमी असते. या प्रकारच्या जास्त आयुष्यमान असलेल्या हरितगृहाच्या सांगाड्यासाठी जीआय पाइपचा वापर केला जातो. मात्र, त्यांचा तुलनात्मक खर्च जास्त येतो. या हरितगृहामध्ये नैसर्गिक वायुविजन होते. त्यासाठी छत व बाजूच्या झडपा उघड्या ठेवाव्या लागतात. 

२) अर्धनियंत्रित वातावरण असलेले मध्यम खर्चाचे हरितगृह : 
या प्रकारच्या हरितगृहामध्ये मुख्यत्वे जीआय पाइपचा वापर केला जातो. यातील वातावरण नियंत्रण करण्यासाठी एक्‍झॉस्ट फॅन व कूलिंग पॅडचा वापर केला जातो. अशा हरितगृहाची देखभाल जास्त करावी लागते.

३) संपूर्ण नियंत्रित हरितगृह : 
हे हरितगृह अर्धनियंत्रित हरितगृहाप्रमाणेच असते. परंतु यामध्ये आतील वातावरण पूर्णपणे नियंत्रित केलेले असते. 

हरितगृहातील उत्पादनासाठी महत्त्वाच्या बाबी : 

  • हरितगृहातील सूर्यप्रकाशाची तीव्रता कमी करण्यासाठी शेडिंग नेटचा वापर करावा. 
  • हरितगृहात परिणामकारक आर्द्रता मिळविण्यासाठी चांगल्या प्रकारच्या फॉगिंग पद्धतीचा अवलंब करावा. 
  • पिकाला पाणी देण्यासाठी कार्यक्षम अशा ठिबक सिंचन पद्धतीचा अवलंब करावा. हरितगृहातील फूलशेतीला दररोज विद्राव्य खतांची मात्रा द्यावी लागते. ठिबक सिंचन संचामुळे हे शक्य होते.

शेडनेटगृह
उन्हाची तीव्रता जास्त असते अशा वेळेस पिकांना आवश्‍यकतेपेक्षा जास्त तापमानात तग धरणे कठीण होते. शिवाय उन्हाळ्यात पाण्याची उपलब्धताही कमी असते. पाण्याची टंचाई व तापमानात मोठी वाढ अशा विपरीत वातावरणात पीक वाढीवर अनिष्ट परिणाम होतात. उत्पादनात लक्षणीय घट होते. अशा परिस्थितीत पिकांना शेडनेटच्या साहाय्याने सावली केली, तर पिकांना सुसह्य अशा वातावरणाची उपलब्धता होते. तसेच, पिकांची पाण्याची गरजसुद्धा कमी होते; त्यामुळे पीक लागवड यशस्वी होते.
शेडनेटगृह हे जीआय पाइप, लोखंडी अॅंगल्स, लाकूड किंवा बांबू यापासून बनविलेल्या सांगाड्याचे घर असते. सावलीसाठी या  सांगाड्यावर  विशिष्ट यु. व्ही. संस्कारित अशा १०० टक्के पॉलिइथिलिन धाग्यांपासून तयार केलेल्या जाळ्यांचा (शेडनेट) वापर केलेला असतो. शेडनेटच्या साहाय्याने दिवसा पिकांसाठी प्रकाशाची तीव्रता व प्रभावी उष्णता कमी करता येते. त्यामुळे बऱ्याच अंशी वातावरणावर नियंत्रण मिळविता येते. हरितगृहाप्रमाणे शेडनेटगृहाचा उपयोग निरनिराळ्या भाजीपाला व काही फूलपिकांच्या अधिक व दर्जेदार उत्पादनासाठी केला जातो. शेडनेटगृहात पावसाळा सोडून इतर हंगामात पिके घेता येतात.

शेडनेटगृहात उत्पादन घेताना घ्यावयाची काळजी :
शेडनेटगृहात उत्पादनासाठी लाल रंगाची, लॅटेराइट प्रकारची, पाण्याचा उत्तम निचरा होणारी जमीन निवडावी. जमिनीचा सामू ६.५ ते ७.० दरम्यान असावा. मातीची विद्युत वाहकता (इ.सी.) एकपेक्षा कमी असावी. मातीतील क्षारांचे प्रमाण अर्ध्या टक्‍क्‍यांपेक्षा कमी असावे. लाल माती, शेणखत, वाळू, भाताचे तूस हे (३ः३ः३ः१ प्रमाणात) एकत्र करून त्यापासून लागवडीचे माध्यम तयार करावे.

शेडनेटगृहात लागवडीयोग्य पिके : 
शेडनेटगृहात उच्च मूल्यांची भाजीपाला पिके व फूलपिके, तसेच बिगरहंगामी पिकांचे उत्पादन घेता येते. मुख्यतः गुलाब, कार्नेशन, जरबेरा, शेवंती, ऑर्किड, लिलियम आदी फूलझाडे व अॅन्थुरियमसारख्या शोभिवंत झाडांची लागवड केली जाते. 

संपकर् : राजेंद्र हसुरे, ९४२१९८३४०३  
(महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ, राहुरी, जि. नगर)

फोटो गॅलरी

इतर ताज्या घडामोडी
जळगावात मिश्रखतांच्या विक्रीवर परिणामजळगाव ः जिल्ह्यात रासायनिक खतांचा पुरवठा सुरळीत...
सातबारा डिजिटल करण्यात अकोला राज्यात...अकोला ः सातबारा डिजिटल करण्याच्या प्रकल्पात अकोला...
बुलडाण्यात दुष्काळ निधीचे १९५ कोटी...बुलडाणा ः मागील वर्षामध्ये जिल्ह्यावर ओढावलेल्या...
विंचूर एमआयडीसीत १० हजार मेट्रिक टन...नाशिक  : निफाड तालुक्यातील विंचूर येथे सुरू...
औरंगाबाद जिल्ह्याची सर्वांगीण प्रगतीकडे...औरंगाबाद : ‘‘शासन योजनांच्या प्रभावी...
रेशीम उत्पादकांचा सरकारदरबारी...औरंगाबाद : मंत्रिबदलामुळे रेशीम उत्पादकांना...
सिंधुदुर्गात शेकडो एकर भातशेती कुजलीसिंधुदुर्ग : विजयदुर्ग, खारेपाटण आणि राजपूर खाडी...
नाशिक जिल्ह्यातील भात लागवड अंतिम...नाशिक : नाशिक जिल्ह्यात पावसाने गेल्या पंधरा...
‘मदत, पंचनामे, विद्युत पुरवठा...सांगली : ‘‘महापुरानंतर कुटुंबांना शासकीय मदत,...
``जलयुक्त`मुळे हिंगोली जिल्ह्यात ८४...हिंगोली : ‘‘जिल्ह्यात जलयुक्त शिवार अभियानांतर्गत...
अतिवृष्टीमुळे पालघर जिल्ह्यात चिकूचे...मुंबई : ऑगस्टच्या पहिल्या आठवड्यात झालेल्या...
नगर जिल्ह्यातील बारा छावण्यांना सव्वा...नगर  ः दुष्काळी स्थितीत पशुधन जगविण्यासाठी...
कोल्हापुरात पूरस्थिती निवळण्यास सुरवातकोल्हापूर : पूर्वेकडील शिरोळ तालुका वगळता...
पुणे जिल्ह्यात हलक्या ते मध्यम...पुणे  ः गेल्या पाच ते सहा दिवसांपासून सुरू...
नगर जिल्ह्यात खरिपाची १०९ टक्के...नगर :  जिल्ह्यातील काही भागांत अद्यापही...
समुद्रात वाहून जाणारे पाणी मराठवाड्यात...मुंबई  : कोकणातून समुद्रात वाहून जाणारे पाणी...
पूरग्रस्त ग्रामपंचायतींच्या...मुंबई  : अतिवृष्टीमुळे कोल्हापूर, सांगली़,...
कोकणातील भातशेतीच्या नुकसानीपोटी...रत्नागिरी  ः पावसामुळे कोकणात मोठ्या...
सोयाबीनवरील किडींचे नियंत्रण व्यवस्थापनसध्या स्थितीत सोयाबीन पिकावर तुरळक स्वरूपात...
सेंद्रिय पद्धतीने पीक पोषण सेंद्रिय शेतीमध्ये जमिनीची सुपीकता जपण्याचा विचार...