प्रयोगशीलतेतून वाढवले तुरीचे उत्पादन

लोणी मसदपूर (ता. कर्जत, जि. नगर) येथील एकनाथ कारभारी होले आणि किसनराव खासेराव रणसिंग यांनी योग्य व्यवस्थापनातून तसेच इतर पिकांचेही उत्पादन वाढवले आहे. कृषी विभागाच्या पुढाकाराने सुधारित जातींच्या लागवडीतून कर्जत तालुक्यात तुरीचे क्षेत्र वाढत आहे.
प्रयोगशीलतेतून वाढवले तुरीचे उत्पादन
एकनाथ होले यांच्या शेतात तुरीला लगडलेल्या शेंगा

लोणी मसदपूर (ता. कर्जत, जि. नगर) येथील एकनाथ कारभारी होले आणि किसनराव खासेराव रणसिंग यांनी योग्य व्यवस्थापनातून तसेच इतर पिकांचेही उत्पादन वाढवले आहे. कृषी विभागाच्या पुढाकाराने सुधारित जातींच्या लागवडीतून कर्जत तालुक्यात तुरीचे क्षेत्र वाढत आहे. नगर जिल्ह्यातील कर्जत हा तसा दुष्काळी तालुका. काही भागाला कुकडी कालव्याचे पाणी मिळत असले, तरी बहुतांश भागात पाणी टंचाई असते. तालुक्यात खरिपात बाजरी, कांदा, तूर लागवड असते. जिथे पाण्याची पुरेशी उपलब्धता आहे तेथे लिंबू बागायती आहे. लोणी मसदपूर येथील एकनाथ कारभारी होले हे प्रयोगशील शेतकरी. त्यांच्याकडे १७ एकर शेती असून, यंदा त्यांनी दीड एकरावर तूर, दीड एकरावर ऊस, अडीच एकरावर कांदा, दीड एकरावर लिंबू लागवड आहे. याच बरोबरीने ज्वारी व इतर पिकांची लागवड असते. होले शेतीत सातत्याने वेगवेगळे प्रयोग करतात. विशेषतः तुरीसारख्या पिकांत प्रयोगातून त्यांनी उत्पादनवाढ केली आहे. यंदा बदलत्या वातावरणामुळे नगर जिल्ह्यातील बहुतांश भागात तुरीवर मर, रोग आणि शेंगा पोखरणाऱ्या अळीचा प्रादुर्भाव झाल्याने नुकसान झाले असले, तरी होले यांनी व्यवस्थापनातून हे नुकसान टाळले आहे. लोणी मसदपूर व परिसरातील शेतकऱ्यांना तूर व्यवस्थापनाबाबत तालुका कृषी अधिकारी पद्मनाथ मस्के, कृषी सहायक अनिल तोडकर यांचे मार्गदर्शन मिळाले आहे. योग्य व्यवस्थापनातून उत्पादनवाढ  लोणी मसदपूर परिसरात ज्वारी हे पारंपरिक पीक असले, तरी एकनाथ होले तूर पिकाकडे वळले आहे. गेल्या पाच वर्षांपासून तूर लागवड करतात.

  • पूर्वी तिफणीने पारंपरिक पद्धतीने पेरणी करताना दोन ओळींत १८ इंच (दीड फूट) आणि दोन रोपांत ३ ते ४ इंच अंतर असायचे. मागील दोन वर्षांपासून तुरीच्या लागवड पद्धतीत बदल. पेरणीऐवजी तूर बियाणे टोकण. दोन ओळींतील अंतर सहा फूट आणि दोन रोपांतील अंतर एक फूट. त्यामुळे तुरीची वाढ होण्यासाठी पुरेशी जागा उपलब्ध.
  • पूर्वी पारंपरिक जातीची लागवड होती. दोन वर्षांपासून मात्र कृषी विद्यापीठाने विकसित केलेला ‘बीडीएन -७११’ या जातीची लागवड.
  • लागवडीआधी एकरी चार टॅक्टर ट्रॉली शेणखत जमिनीत मिसळले. याशिवाय एकरी १०० किलो १०.२६.२६ मिश्रखत मात्रेचा वापर. प्रति किलो बियाण्यास २५ ग्रॅम रायझोबिअम, पीएसबी जिवाणू संवर्धकाची प्रक्रिया. त्यानंतर ५ जून रोजी गादीवाफ्यावर बियाण्यांचे टोकण.
  • मर रोग नियंत्रणासाठी लागवडीनंतर पंधरा ते वीस दिवसांनी ट्रायकोडर्माची दोन वेळा आळवणी केली.
  • पीक वाढीच्या काळात जिवामृताची दोन ते तीन वेळा आळवणी व फवारणी.
  • लागवडीनंतर २५, ५० व ७५ दिवसांच्या अंतराने शेंडे खुडणी. त्यामुळे तुरीच्या फुटवे, फांद्या आणि पर्यायाने शेंगाची संख्या वाढली.
  • रोगांचा प्रादुर्भाव होऊ नये म्हणून शेंडे खुडणीनंतर कळी आल्यावर, फुले आल्यावर आणि शेंगा आल्यावर बुरशीनाशकाची फवारणी.
  • शेंगा पोखरणाऱ्या अळीच्या नियंत्रणासाठी कामगंध सापळ्याचा वापर.
  • साधारणपणे १६५ दिवसांत तूर काढणी.
  • पूर्वी साधारणपणे एकरी ३ ते ४ क्विंटल उत्पादन मिळायचे. आता सरासरी एकरी १० ते १२ क्विंटलपर्यंत उत्पादनात वाढ.
  • ऊस, लिंबातील आंतरपीक प्रयोग 

  • होले यांनी खडकाळ माळरानाची सुधारणा केली. त्यात कृषी विभागाच्या रोजगार हमी योजनेतून दीड एकरामध्ये १६० लिंबाची ‘फुले शरबती’ जातीची कलमे लावली. त्यात गेल्या वर्षी उडदाचे आंतरपीक घेतले. त्यातून एकरी चौदा क्विंटल उत्पादन मिळाले. यंदा आंतरपीक म्हणून कांद्याची लागवड केली आहे.
  • लिंबू आणि आंतरपिकांना रासायनिक खतांचा वापर करत नाही. त्याऐवजी शेणखत, स्लरीचा वापर. दर महिन्याला लिंबावर जिवामृताची फवारणी. त्यामुळे लिंबाची चांगली वाढ.
  • होले हे दहा वर्षांपासून ऊस लागवड करतात. यंदा ऊस उत्पादन वाढीसाठी लागवड व व्यवस्थापनामध्ये बदल केले. आता एक डोळा बेण्याची पाच बाय दीड फूट अंतराने रुंदी सरी पट्टा पद्धतीने लागवड. त्यामुळे केवळ एकरी ४५०० डोळे लागले. त्यानंतर शिफारशीत खत मात्रेचा विभागून वापर केला. गरजेनुसार ठिबकमधून पाणी नियोजन केले. पूर्वी उसाचे एकरी ५० टन उत्पादन मिळत असे. मात्र यंदा पिकाची वाढ पाहता एकरी ८० टन उत्पादनाचा अंदाज ते व्यक्त करतात.
  • दुष्काळी भागात तूर क्षेत्रात वाढ कर्जत तालुक्यात पूर्वी पाच हजार हेक्टरवर तूर लागवड होती. गेल्या दोन वर्षांत वाढ होऊन तुरीचे क्षेत्र दहा हजार हेक्टरवर गेले आहे. बारामती येथील कृषी विज्ञान केंद्राच्या पुढाकार आणि कृषी विभागाच्या मदतीने प्रत्येकी तीन गावांत एक खरीपपूर्व आढावा बैठक, प्रशिक्षण कार्यशाळा घेतली. त्यातून तुरीच्या सुधारित जातींची लागवड, व्यवस्थापन यांची माहिती शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचवण्यात आली. या प्रयत्नामुळे पारंपरिक जातींऐवजी वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठाच्या ‘बीडीएन ७११’ या जातीची लागवड वाढली आहे. त्यामुळे उत्पादन वाढ झाली आहे. यंदा अजून क्षेत्र वाढण्याचा अंदाज उपविभागीय कृषी अधिकारी अनिल गवळी, तालुका कृषी अधिकारी पद्मनाथ मस्के, कृषी सहायक अनिल तोडकर यांनी व्यक्त केला. संपर्क : एकनाथ होले,  ९६३७६१४४४५

    लिंबामध्ये तुरीचे आंतरपीक लोणी मसदपूर येथील किसनराव खासेराव रणसिंग हे ज्येष्ठ शेतकरी. त्यांना अण्णासाहेब, अतुल व चरण ही मुले. अण्णासाहेब व अतुल हे व्यवसायानिमित्त सोलापूरला असतात. चरण हे पेशाने शिक्षक आहेत. पाहतात. रणसिंग कुटुंबाची साडेतेरा एकर शेती. स्वतः किसनराव, पत्नी रतनबाई व मुलगा चरण हे शेतीचे व्यवस्थापन पाहतात. गेल्या पंधरा वर्षांपासून तुरीचे पीक घेतात. पूर्वी ते तिफणीने पारंपरिक पद्धतीने ‘खडका’ जातीची पेरणी करत. मात्र दोन वर्षांपासून त्यांनी तुरीच्या लागवड पद्धतीत आणि व्यवस्थापनात बदल केला. आता पेरणीऐवजी ‘बीडीएन ७११’ या सुधारित जातीच्या बियाण्यांची टोकण करतात. टोकण पद्धतीत दोन ओळींतील अंतर सहा फूट, तर दोन रोपांतील अंतर एक फूट ठेवले. त्यामुळे तुरीची वाढ होण्यासाठी पुरेशी जागा उपलब्ध झाली. योग्य व्यवस्थापनातून रणसिंग यांनी एकरी ७ ते ८ क्विंटलने वाढ केली आहे. गेल्या वर्षी एकरी साडेदहा क्विंटल उत्पादन मिळाले. लिंबू बागेचे व्यवस्थापन 

  • २०१२ मध्ये दुष्काळाचा फटका बसला. त्यानंतर रणसिंग यांनी कृषी विभागाच्या मदतीने एक एकरावर अडीच कोटी लिटर क्षमतेचा शेततलाव केला आहे. या शेततलावाच्या मदतीने त्यांनी दुष्काळात लिंबू बाग जगवली. यंदा या शेत तलावात रोहू आणि कटला जातीचे वीस हजार मत्स्यबीज सोडले आहे.
  • रणसिंग हे वीस वर्षांपासून लिंबाचे उत्पादन घेतात. त्यांची आठ एकरावर लिंबू बाग आहे. वीस वर्षांपूर्वी अडीच एकर, आठ वर्षांपूर्वी २ एकर आणि पाच वर्षांपूर्वी ४ एकरांवर लिंबू लागवड.
  • सध्या साडेपाच एकर क्षेत्रावर ऊस आहे. लिंबू बाग वाचविण्यासह उसाला शेततलावातील पाण्याचा फायदा झाला. कांदा, अडचणीच्या काळात तुरीलाही शेत तलावाचा फायदा होत आहे.
  • - चरण रणसिंग ः ८६६९३७६०३७

    Read the latest agriculture news in Marathi and watch Agriculture videos on Agrowon. Get the latest updates on Market Intelligence, Market updates, Bazar Bhav, Agriculture Jugad, and Farmer Success Stories.

    ताज्या घडामोडींसाठी फेसबुक, ट्विटर, इन्स्टाग्राम आणि टेलिग्रामवर आम्हाला फॉलो करा. तसेच, ॲग्रोवनच्या यूट्यूब चॅनेलला आजच सबस्क्राइब करा.

    Related Stories

    No stories found.